จริงหรือไม่? การสูบบุหรี่เร่ง การก่อตัว ของหินปูนในช่อง ปาก

การสูบบุหรี่เป็นพฤติกรรมที่ส่งผลเสียต่อสุขภาพหลายด้าน การก่อตัว โดยเฉพาะสุขภาพช่อง ปาก นอกจากจะเพิ่มความเสี่ยงในการเกิดโรคเหงือกอักเสบ ฟันผุ และมะเร็งช่องปากแล้ว ยังมีข้อสงสัยว่าการสูบบุหรี่อาจเร่งการก่อตัวของหินปูนในช่องปากด้วย หินปูนหรือคราบหินน้ำลาย (Calculus) คือคราบจุลินทรีย์ที่แข็งตัวจากการสะสมของแร่ธาตุในน้ำลาย หากไม่ได้รับการขูดหินปูนอย่างสม่ำเสมอ อาจนำไปสู่ปัญหาเหงือกอักเสบและโรคปริทันต์ได้ บทความนี้จะพิสูจน์ว่าจริงหรือไม่ที่การสูบบุหรี่มีส่วนเร่งการเกิดหินปูนในช่องปาก

---

หินปูนคืออะไร และเกิดขึ้นได้อย่างไร?

หินปูนคือคราบจุลินทรีย์ (Plaque) ที่แข็งตัวเนื่องจากเกาะติดกับแร่ธาตุในน้ำลาย เช่น แคลเซียมและฟอสเฟต คราบจุลินทรีย์นี้เกิดจากการสะสมของแบคทีเรียในช่องปาก ซึ่งหากไม่ได้รับการทำความสะอาดอย่างเหมาะสม เช่น แปรงฟันหรือใช้ไหมขัดฟันไม่ทั่วถึง ก็จะกลายเป็นหินปูนในที่สุด การก่อตัว

กระบวนการก่อตัวของหินปูนมีขั้นตอนดังนี้:

1. การสะสมของคราบจุลินทรีย์ – เกิดขึ้นภายใน 24-72 ชั่วโมงหลังการแปรงฟัน
2. การแข็งตัวของคราบจุลินทรีย์ – เมื่อคราบจุลินทรีย์สัมผัสกับแร่ธาตุในน้ำลาย จะกลายเป็นหินปูนภายใน 10-14 วัน
3. การสะสมเพิ่มขึ้น – หินปูนที่ก่อตัวแล้วไม่สามารถกำจัดได้ด้วยการแปรงฟันปกติ ต้องพบทันตแพทย์เพื่อขูดหินปูน

---

ผลกระทบของการสูบบุหรี่ต่อสุขภาพช่องปาก ปาก

การสูบบุหรี่ส่งผลเสียต่อช่องปากหลายประการ ได้แก่:

1. ลดการไหลเวียนของเลือดในเหงือก – นิโคตินในบุหรี่ทำให้เส้นเลือดหดตัว ส่งผลให้เหงือกขาดออกซิเจนและสารอาหาร ทำให้แบคทีเรียเติบโตได้ง่าย
2. เพิ่มการสะสมของคราบจุลินทรีย์ – สารเคมีในบุหรี่กระตุ้นให้แบคทีเรียในช่องปากเจริญเติบโตเร็วขึ้น
3. ลดประสิทธิภาพของระบบภูมิคุ้มกัน – ทำให้ร่างกายต่อสู้กับการติดเชื้อในช่องปากได้น้อยลง
4. ทำให้ปากแห้ง – บุหรี่ลดการผลิตน้ำลาย ซึ่งปกติจะช่วยชะล้างเศษอาหารและแบคทีเรีย

---

การสูบบุหรี่เร่งการก่อตัวของหินปูนจริงหรือไม่?

จากการศึกษาพบว่า การสูบบุหรี่มีส่วนเร่งการก่อตัวของหินปูนในช่องปากจริง เนื่องจาก:

1. เพิ่มการสะสมของคราบจุลินทรีย์

ผู้สูบบุหรี่มีแนวโน้มที่จะมีคราบจุลินทรีย์สะสมมากกว่าผู้ไม่สูบ เนื่องจาก:

• สารทาร์ (Tar) ในบุหรี่เกาะติดบนผิวฟัน ทำให้แบคทีเรียเกาะตัวง่ายขึ้น
• นิโคติน ทำให้เกิดฟิล์มบางๆ บนฟัน ซึ่งดึงดูดแบคทีเรีย

2. ลดประสิทธิภาพของน้ำลาย

น้ำลายมีหน้าที่ชะล้างเศษอาหารและแร่ธาตุที่อาจก่อตัวเป็นหินปูน แต่การสูบบุหรี่ทำให้:

• ปริมาณน้ำลายลดลง เนื่องจากความร้อนจากควันบุหรี่และผลของนิโคติน
• เปลี่ยนสมดุลแร่ธาตุในน้ำลาย ทำให้แร่ธาตุจับตัวเป็นหินปูนได้เร็วขึ้น การก่อตัว

3. ทำให้แบคทีเรียในช่องปากเปลี่ยนแปลง

ผู้สูบบุหรี่มักมีแบคทีเรียชนิดรุนแรงในช่องปากมากขึ้น เช่น Porphyromonas gingivalis ซึ่งเป็นสาเหตุของโรคเหงือกอักเสบและเร่งการสะสมของหินปูน

4. การอักเสบของเหงือก

การสูบบุหรี่ทำให้เหงือกอักเสบง่าย แต่เลือดออกน้อยกว่าผู้ไม่สูบ (เนื่องจากเส้นเลือดหดตัว) ทำให้ผู้สูบบุหรี่อาจไม่รู้ตัวว่ามีปัญหาเหงือก จนหินปูนสะสมมากขึ้น

---

การศึกษาวิจัยที่สนับสนุน

มีงานวิจัยหลายชิ้นที่ยืนยันความสัมพันธ์ระหว่างการสูบบุหรี่กับการเกิดหินปูน เช่น: ปาก

• การศึกษาจาก Journal of Periodontology (2005) พบว่าผู้สูบบุหรี่มีปริมาณหินปูนมากกว่าผู้ไม่สูบถึง 2 เท่า
• งานวิจัยในประเทศไทย (2018) ชี้ว่าผู้สูบบุหรี่มีคราบหินปูนสะสมเร็วกว่า และเสี่ยงต่อโรคปริทันต์มากกว่า

---

วิธีป้องกันการสะสมหินปูนในผู้สูบบุหรี่

แม้ว่าการสูบบุหรี่จะเพิ่มความเสี่ยง แต่สามารถลดการสะสมหินปูนได้ด้วยวิธีต่อไปนี้:

1. เลิกบุหรี่ – เป็นวิธีที่ดีที่สุดในการลดความเสี่ยงทุกด้าน
2. แปรงฟันและใช้ไหมขัดฟันสม่ำเสมอ – เพื่อกำจัดคราบจุลินทรีย์ก่อนกลายเป็นหินปูน
3. ใช้ยาสีฟันสำหรับผู้สูบบุหรี่ – มักมีส่วนผสมที่ช่วยลดคราบนิโคติน
4. ดื่มน้ำมากๆ เพื่อกระตุ้นการผลิตน้ำลาย
5. พบทันตแพทย์ทุก 6 เดือน เพื่อขูดหินปูนและตรวจสุขภาพช่องปาก

ผลกระทบระยะยาวของการสูบบุหรี่ต่อช่อง ปาก

การสูบบุหรี่ไม่เพียงแต่เร่งการเกิดหินปูน แต่ยังส่งผลเสียต่อสุขภาพช่องปากในระยะยาว ดังนี้

1. โรคปริทันต์ (โรคเหงือก)

หินปูนที่สะสมเป็นเวลานานจะทำให้เกิด โรคปริทันต์อักเสบ ซึ่งแบ่งเป็น 2 ระยะหลัก:

• เหงือกอักเสบ (Gingivitis) – เหงือกบวม แดง และมีเลือดออกง่าย
• ปริทันต์อักเสบ (Periodontitis) – การอักเสบลุกลามไปถึงกระดูกที่รองรับฟัน ทำให้ฟันโยกและหลุดในที่สุด

ผู้สูบบุหรี่มีความเสี่ยงเป็นโรคปริทันต์สูงกว่าคนทั่วไป 2-7 เท่า เนื่องจาก:

• หินปูนสะสมเร็วกว่า
• ร่างกายต่อต้านการติดเชื้อได้น้อยลง
• มักไม่แสดงอาการเลือดออกเหงือกชัดเจน ทำให้ไม่รู้ตัวจนโรคลุกลาม

2. ฟันเหลืองและคราบบุหรี่

สารทาร์และนิโคตินในบุหรี่ทำให้เกิด:

• คราบสีน้ำตาลหรือดำติดฟัน
• ฟันเปลี่ยนสีถาวร หากสะสมเป็นเวลาน
• เพิ่มการเกาะตัวของหินปูน เนื่องจากผิวฟันไม่เรียบ

3. มะเร็งช่อง ปาก

การสูบบุหรี่เป็นหนึ่งในปัจจัยหลักที่เพิ่มความเสี่ยง มะเร็งช่องปาก โดยเฉพาะบริเวณ:

• ลิ้น
• กระพุ้งแก้ม
• เหงือก
• ริมฝีปาก

สารก่อมะเร็งในบุหรี่ทำลายเซลล์ในช่องปาก และเมื่อรวมกับแอลกอฮอล์จะยิ่งเพิ่มความเสี่ยงมากขึ้น

4. การรักษาทางทันตกรรมได้ผลน้อยลง

ผู้สูบบุหรี่มักมีปัญหาการรักษาทางทันตกรรม เช่น:

• แผลหายช้า หลังถอนฟันหรือผ่าตัด
• การปลูกฝังรากฟันเทียม (รากเทียม) ล้มเหลว เนื่องจากกระดูกยึดติดไม่ดี
• ผลลัพธ์การรักษาโรคเหงือกไม่ดีเท่าคนไม่สูบ

---

เปรียบเทียบการสะสมหินปูนระหว่างผู้สูบบุหรี่ vs. ไม่สูบ

ปัจจัย	ผู้สูบบุหรี่	ผู้ไม่สูบบุหรี่
อัตราการสะสมหินปูน	เร็วขึ้น 2 เท่า	ช้ากว่า
ปริมาณหินปูน	มากกว่า และแข็งตัวเร็วกว่า	น้อยกว่า
อาการเหงือกอักเสบ	มักไม่แสดงอาการชัดเจน	เหงือกบวม/เลือดออกง่าย
การตอบสนองต่อการรักษา	หินปูนกลับมาเร็วหลังขูด	หินปูนสะสมช้ากว่า

---

วิธีตรวจหาหินปูนด้วยตัวเอง

แม้หินปูนบางส่วนจะมองเห็นได้ด้วยตาเปล่า (เป็นคราบแข็งสีเหลืองหรือน้ำตาล) แต่บางส่วนอาจซ่อนอยู่ใต้เหงือก วิธีสังเกตเบื้องต้น:

1. ใช้ลิ้นสัมผัส – หากรู้สึกว่าผิวฟันด้านในขรุขระ อาจเป็นหินปูน
2. มองในกระจก – หินปูนมักเกาะบริเวณโคนฟันด้านล่างหรือซอกฟัน
3. สังเกตอาการเหงือก – หากเหงือกบวมหรือมีกลิ่นปากเรื้อรัง อาจเกี่ยวข้องกับหินปูน

แต่วิธีที่แม่นยำที่สุดคือพบทันตแพทย์เพื่อตรวจด้วยเครื่องมือเฉพาะ

---

การขูดหินปูนในผู้สูบบุหรี่ ปาก

การขูดหินปูน (Scaling) เป็นวิธีกำจัดหินปูนที่ได้ผลที่สุด แต่ในผู้สูบบุหรี่อาจมีข้อควรระวัง:

• หินปูนกลับมาเร็ว – ควรขูดทุก 4-6 เดือน (ปกติคนทั่วไปขูดทุก 6-12 เดือน)
• อาจมีอาการเสียวฟันหลังขูด เนื่องจากเหงือกที่ถูกทำลายจากบุหรี่
• ควรเลิกบุหรี่หลังขูด เพื่อให้เหงือกฟื้นตัวเร็วขึ้น

---

ทางเลือกสำหรับผู้ที่ยังไม่พร้อมเลิกบุหรี่ ปาก

หากยังไม่สามารถเลิกบุหรี่ได้ทันที ควรปฏิบัติตัวดังนี้เพื่อลดผลกระทบ:

1. ใช้แปรงสีฟันขนนุ่มและยาสีฟันที่มีสารขจัดคราบ
2. บ้วนปากด้วยน้ำยาบ้วนปากลดแบคทีเรีย
3. เคี้ยวหมากฝรั่งไร้น้ำตาล เพื่อกระตุ้นน้ำลาย
4. รับประทานผักผลไม้ที่มีไฟเบอร์สูง เช่น แอปเปิ้ล ช่วยขัดคราบบางส่วน

การดูแลช่องปากสำหรับผู้สูบบุหรี่อย่างละเอียด

1. เทคนิคการแปรงฟันที่ถูกต้อง

ผู้สูบบุหรี่ควรให้ความสำคัญกับการแปรงฟันอย่างถูกวิธี:

• แปรงวันละ 2 ครั้ง เป็นอย่างน้อย โดยเฉพาะหลังมื้อเช้าและก่อนนอน
• ใช้เวลาแปรงฟัน 2 นาที ในแต่ละครั้ง
• ใช้แปรงสีฟันขนนุ่ม เพื่อไม่ทำลายเคลือบฟัน
• ใช้ยาสีฟันที่มีฟลูออไรด์ และอาจเลือกสูตรสำหรับผู้สูบบุหรี่โดยเฉพาะ
• วิธีแปรงที่แนะนำ: แปรงทำมุม 45 องศากับเหงือก แปรงแบบขยับสั้นๆ ในแนวขึ้น-ลง

2. การใช้ไหมขัดฟันอย่างมีประสิทธิภาพ ปาก

• ใช้ไหมขัดฟัน วันละ 1 ครั้ง ก่อนนอน
• ควรใช้ไหมขัดฟันชนิดแว็กซ์เพื่อลดการบาดเจ็บของเหงือก
• เทคนิคการใช้: ค่อยๆ สอดไหมระหว่างซี่ฟัน โค้งเป็นรูปตัว C ขัดขึ้นลงด้านข้างฟัน

3. การใช้น้ำยาบ้วน ปาก ที่เหมาะสม

• เลือกน้ำยาบ้วนปากที่มีสาร คลอร์เฮกซิดีน 0.12% (ใช้ได้ 2 สัปดาห์ติดต่อกัน)
• หรือเลือกสูตรไม่มีแอลกอฮอล์เพื่อป้องกันการระคายเคือง
• ควรบ้วนปากหลังสูบบุหรี่ทุกครั้งหากเป็นไปได้

อาหารที่ควรหลีกเลี่ยงและควรรับประทาน

อาหารที่ควรหลีกเลี่ยง:

• ชา กาแฟ (เพิ่มการเกิดคราบ)
• น้ำอัดลม (ทำลายเคลือบฟัน)
• อาหารรสหวานจัด (เพิ่มการเจริญเติบโตของแบคทีเรีย)

อาหารที่แนะนำ:

• แอปเปิ้ล ขึ้นฉ่าย (ช่วยขัดคราบ)
• ผลิตภัณฑ์นม (มีแคลเซียมเสริมสร้างฟัน)
• ผักใบเขียว (ช่วยลดการอักเสบของเหงือก)

ทางเลือกในการเลิกบุหรี่เพื่อสุขภาพช่อง ปาก

1. วิธีทางการแพทย์

• นิโคตินทดแทน (แผ่นแปะ หมากฝรั่ง)
• ยาช่วยเลิกบุหรี่ เช่น วัเรนิคลีน
• การบำบัดพฤติกรรม ร่วมกับแพทย์

2. วิธีธรรมชาติ

• ออกกำลังกายสม่ำเสมอ
• ดื่มน้ำมากๆ เมื่ออยากบุหรี่
• ใช้สมุนไพร เช่น ชาคาโมมายล์ลดความเครียด

เทคโนโลยีใหม่ในการดูแลช่อง ปาก สำหรับผู้สูบบุหรี่

1. แปรงสีฟันไฟฟ้า

• มีประสิทธิภาพในการกำจัดคราบมากกว่าแปรงธรรมดา
• บางรุ่นมีตัวจับเวลาเพื่อช่วยแปรงฟันครบ 2 นาที

2. เครื่องวัดคราบหินปูนดิจิทัล

• ช่วยตรวจสอบการสะสมของคราบด้วยตัวเอง
• แสดงผลผ่านแอปพลิเคชันบนสมาร์ทโฟน

3. การทำความสะอาดฟันด้วยเลเซอร์

• เทคโนโลยีใหม่ที่ช่วยกำจัดคราบอย่างล้ำลึก
• ลดอาการเสียวฟันหลังการทำความสะอาด

กรณีศึกษา: การเปลี่ยนแปลงหลังเลิกบุหรี่

กรณีศึกษา 1: คุณสมชาย อายุ 45 ปี

• สูบบุหรี่วันละ 1 ซอง เป็นเวลา 20 ปี
• มีหินปูนสะสมมากจนเหงือกร่น
• หลังเลิกบุหรี่ 6 เดือน:
  • หินปูนสะสมลดลง 60%
  • เหงือกเริ่มกลับมาสีชมพู
  • กลิ่นปากดีขึ้นอย่างชัดเจน

กรณีศึกษา 2: คุณสาวิตรี อายุ 38 ปี

• สูบบุหรี่วันละ 10 มวน เป็นเวลา 15 ปี
• มีคราบฟันสีน้ำตาลเข้ม
• หลังใช้วิธีดูแลช่องปากอย่างเข้มงวดร่วมกับการลดบุหรี่:
  • คราบฟันจางลง 50% ใน 3 เดือน
  • แผลในปากหายไป
  • ไม่มีหินปูนใหม่เกิดขึ้นใน 4 เดือน

คำแนะนำจากทันตแพทย์ ปาก

ดร. ทันตแพทย์ เอกชัย โชติกเมธากร ให้คำแนะนำว่า:
“ผู้สูบบุหรี่ควรพบทันตแพทย์ทุก 3-4 เดือน เพื่อตรวจหินปูนและคราบจุลินทรีย์ แม้จะดูแลช่องปากดีเพียงใด การสูบบุหรี่ยังคงเป็นปัจจัยเสี่ยงหลักที่ต้องแก้ไขที่ต้นเหตุ”

บทสรุปและข้อปฏิบัติ ปาก

เพื่อสุขภาพช่องปากที่ดี ผู้สูบบุหรี่ควร:

1. เริ่มกระบวนการลดหรือเลิกบุหรี่
2. ดูแลทำความสะอาดช่องปากอย่างถูกวิธี
3. รับประทานอาหารที่เป็นประโยชน์ต่อฟัน
4. พบทันตแพทย์เป็นประจำทุก 3-6 เดือน
5. ใช้เทคโนโลยีใหม่ๆ ช่วยในการดูแล